Twoja wina! twoja wielka wina! Nie ma już rady, nie ma już dla cię ratunku, jeno wstyd a ból, a płakanie..

Jechali czas jakiś w milczeniu, ale w błogim. Po czym ruszyli. - Jakże się te listy tu dostały? - spytał znów Zagłoba. Przypadki księdza Grosera - A komendant tutejszy? Czy ty myślisz, żeby on cię w czyjekolwiek ręce wydał, choćbyś nie był Tuhaj-bejowym synem? A ona! a pani Wołodyjowska! Słyszałem przecie, co o tobie przy wieczerzy mówiła... Obowiązek - mówisz? Niechże będzie! Kiep, kto się ogląda! Żeby dla kogo innego, nie dla Michała, nigdy bym tego nie uczynił! Tu zwrócił się do Charłampa: - Mości panie, proszę ze mną do stajen, konie opatrzym. Dobrze mi między wami! Dalej, gospodarzu, dalej! - Vivat Joannes dux! - zakrzyknęły wszystkie głosy.

Niech tam który z laudańskich omłotu pilnuje... Resztę dnia zajęły ostatnie przygotowania do drogi, ruszono zaś nazajutrz skoro świt, a nawet w nocy jeszcze, aby jednym dniem stanąć w Chreptiowie. - Prowadź dalej dzieło z Kryczyńskim. Umilkli wszyscy, tak wielkie imię strasznego wojownika uczyniło wrażenie. John Eldredge Raz w Taraszczy na rynku strzelił do mnie, o włos nie zabił, ja zasię rozszczepiłem mu głowę obuszkiem. Krzyki rozpaczliwe wstrząsały powietrzem, a Basi, niedawno jeszcze tak pełnej zapału, uczyniło się jakoś mdło i słabo.

- Przyrzecz waćpanna Ketlingowi rękę - rzekł chrapliwie - rozkochaj go, a potem podepcz, rozedrzyj mu serce i idź do klasztoru! - Panie Michale! - zawołała ze zdumieniem Basia. Pan Nienaszyniec słuchał z wielkim wzruszeniem mowy księdza Kamińskiego, aż mu pot wystąpił na czoło, potem tak ozwał się wśród powszechnego milczenia: - Że są między kozactwem godni kawalerowie, przykładem tu obecny pan Motowidło, którego wszyscy kochamy i szanujem. - Stary, nie młody. - Dufam, że przecie Chreptiów, do którego wreszcie nie tak daleko, nie będzie ostatnią stanicą od Dzikich Pól. Wreszcie sam on ich poszuka. Przypadki księdza Grosera Chociażem indygenat otrzymał i krew szlachetna płynie w moich żyłach, jednak nazwisko moje tu nie znane i nie wiem, czyby pani stolnikowa...

Uczta się rozpoczęła i trwała długo. Po czym uspokoił się znacznie i odmówiwszy pacierze, i pomodliwszy się żarliwie za Anusię, zasnął. - Także to przy Michale się oponujesz? - spytał Zagłoba. - Tedy będę jutro deklarował, nie może inaczej być! - rzekł w końcu. Janusz Korwin-Mikke Dobrze mi między wami! Dalej, gospodarzu, dalej! - Vivat Joannes dux! - zakrzyknęły wszystkie głosy. Bo widzisz waść, nieraz przychodziło mi to do głowy, że gdyby wszystkie ludzkie życzenia spełniać się miały, nie byłoby żadnej różnicy między tą ziemską Rzecząpospolitą a niebieską, która sama jedna zupełną szczęśliwość dać może.

Lecz opamiętał się. Tu Krzysia poczęła patrzeć w niebo, namyślać się, wreszcie odrzekła: - Zali koniecznie mamy oznajmiać ludziom o naszym przymierzu? - Jakże to? - Waćpan przecie za parę dni wyjeżdżasz? - Choćbym i nierad, muszę. O dla Boga! O Jezu miły! W tej samej izbie my się kochali! Krzychna! Krzychna! Myślałem, że po wiek będziesz moja, a teraz nic, nic! Co się z tobą stało? Kto ci serce odmienił? Krzysiu, toćże ja ten sam!... Przypadki księdza Grosera - Módlmy się o boskie miłosierdzie! -zawołała nagle Krzysia obsuwając się na kolana. Ale Bóg pobłogosławił. Brał go żal i wstyd niezmierny, i pogarda dla samego siebie.

Czas jakiś trwało zupełne milczenie, po czym stary szlachcic przetarł oczy i spytał: - Hę? - Krzysia z Ketlingiem tu obok siedzą, a Michał poszedł się modlić - odrzekł stolnik. - Zmieni się młody, jako się zmienił i stary, który nim się o naszej poczciwości przekonał, najzawziętszym był imienia polskiego wrogiem- rzekł Zagłoba - ja to najlepiej wiem, bom u niego siedm lat w niewoli siedział. Tu zwrócił się do pani Boskiej: - Prędka, jako waćpani widzisz, u mojej żony rezolucja. Patientia tam potrzebna i doświadczenie wielkie, a waszmaść masz tylko przyjaźń dla Michała, która w takowym wypadku non sufficit. - Dobrze! - rzekł mały rycerz. Ale teraz, choć mogłem do Krymu zbiec, tej ojczyźnie krwią i zdrowiem służę, więc niczyj ja, jeno hetmański.

Tatarzyn chlup w wodę! Na miejscu, imainuj sobie waćpan, go położyła... - Waćpan już w to godzisz, żeby mnie Michał na drugę ekspedycję nie zabrał. Z tej komnaty wąski korytarzyk prowadził do jego izby; w korytarzyku owym, przy schodach do panieńskiej kwatery, Basia zastąpiła małemu rycerzowi drogę. - Panie pułkowniku - rzekł łagodniejszym już tonem. - Perkułab musiał ich tam nacisnąć, więc się do nas wymykają; ale tam samej ordy będzie ze dwieście. Pani stolnikowa zajęta była rozmową pod oknem z panem Zagłobą.

Przyprowadzono drugiego, ten to samo: „Przez tego Chrystusa miłosiernego pomiłuj!” A ja znów: „Po szyi go!” To samo z trzecim, czwartym, piątym; było ich czternastu, a każdy mię przez Chrystusa zaklinał... Krzysia nigdy im nie towarzyszyła w tych odwiedzinach, bo pani podkomorzyna mimo całej swej zacności znosić Krzysi nie mogła. - Już i w twojej głowie rady się na to nie znajdzie - odrzekł pan Andrzej. Gdyby nie ona, byłbym zmarł... I przysunąwszy mu paluszek do oczu poczęła się przekomarzać: - Ruszaj wąsikami, ruszaj! Nie zaprzesz się! Wiem, wiem! i ty wiesz!.. - Michał! - krzyknęła Basia widząc pędzącego na czele.