Tam siadłszy zwróciła się ku panu Zagłobie i na wpół już ze śmiechem zawołała: - Dobrze, pójdę, jeśli waćpan wleziesz tu po mnie! - A cóż to ja koczur jestem, hajduczku, żebym za tobą po dachach łaził? Tak to mi płacisz za to, że cię kocham? - I ja waćpana kocham, ale z dachu! - Dziad swoje - baba swoje! Złaź mi tu zaraz! - Nie zlazę! - Śmiech, jak mi Bóg miły, żeby do serca tak brać konfuzję! Nie tobie, łasico utrapiona, ale Kmicicowi, któren za mistrza nad mistrze uchodził, Wołodyjowski to samo uczynił - i nie na żarty, lecz w pojedynku

Karawana wytoczyła się wreszcie z lasku i wnet oczom nowo przybyłych ukazały się potężne drewniane budowle, kręgiem na wzgórzu powznoszone. Tu spojrzał na panią Andrzejową, ona zaś domyśliwszy się, że przy niej nie chce mówić, rzekła do męża: - Przyślę waszmościom miodu, a teraz ich samych zostawuję... Próżno go zatrzymywała, próżno i sam Wołodyjowski, który był w humorze wybornym, namawiał go do pozostania na wieczerzę; wymówił się służbą i odjechał. Przypadki księdza Grosera Niepodobieństwo, żeby im to na myśl nie przyszło, gdy się ujrzą! - Czasem to jednak i tak bywa - rzekł roztropny stolnik - że właśnie największa przyjaźń w największą zawziętość się przeradza. Boję się tylko, że waćpanny nienawykłe do czuwania. Pan Zagłoba, stolnik i jego żona poczęli bezprzestannie zamieniać ze sobą spojrzenia, jakby zachęcając się wzajemnie do poczęcia zwykłej rozmowy, ale długo żadne nie mogło się jakoś na to odważyć, dopiero pierwszy pan Zagłoba zaczął. - A w potrzebie i przykład im dam.

Świtaniem, gdy burza uspokoiła się nieco, pan Zagłoba ruszył po raz drugi do miasta. Smagła i piękna jego twarz wybladła wielce, ale zdrów już był i głowy nawet nie obwiązywał chustami, tylko ją przykrywał krymką z czerwonego aksamitu. I wkrótce potem obszerna izba zajaśniała na nowo światłem, a przed każdym z rycerzy postawił pachoł kwartę z piwem grzanym. Zaraz go wezmę na pytki. Rafał Ziemkiewicz Basia była szczęśliwa i jak ptak wesoła. Pan Zagłoba wiedział doskonale, że mały rycerz miał się więcej ku Krzysi niż ku Baśce, ale właśnie dlatego postanowił Krzysię usunąć. Inni w tym wieku o przypiecku ciepłym jeno myślą, a waćpan tak sobie o długiej drodze mówisz, jakbyś moje albo pana Skrzetuskiego miał lata.

- Prawda, wielka prawda! Ej, żebym tylko mógł... - Otóż to jest! oto jest! Nie możesz ty już do Krymu wracać, chyba z utratą wiary, że zaś musiałaby iść za tym i utrata zbawienia, więc żadne dobra ziemskie ani godności wynagrodzić by ci tego nie mogły. Na widok tedy opresji Baranka niewinnego skruszało we mnie serce, śluzy puściły mi się z oczu i żałość zdjęła mnie niezmierna: „Panie - mówię - mam oto garść dobrych pachołków: chceszli widzieć, co nasza jazda, skiń jeno głową, a ja tych takich synów, twoich katów, w mig na szablach rozniosę.” Ledwiem to rzekł, znikło mi wszystko z oczu, został tylko sam krzyż, a na nim Chrystus krwawymi łzami płaczący... Wołodyjowski zaś był rozpytując się o niego, ale gdzie się udał, nikt nie wiedział. W trzy miesiące potem znalazłem się z innym jasyrem za Bachczysarajem, we wiosce tatarskiej Suhajdzig zwanej. Jan Grzegorczyk Ten Mellechowicz wilkiem patrzy... - Popędzę jeszcze, a potem zawrócę i albo ich puszczę przed siebie, albo - gdyby mnie ścigać nie przestali - pod szable ich podprowadzę.” Przyszło jej na myśl, iż jeśli jadący za nią grasanci rozproszyli się zbyt po stepie, to może przy zawrocie przyjdzie jej natknąć się na którego i pojedynczą walkę stoczyć.

- A widzisz! W innych stronach cudzoziemiec do śmierci pasierzbem zostaje, a nasza matka to ci zaraz wyciągnie ramiona i jak swego przytuli. Na to niezrównany łucznik sięgnął ręką za plecy i wydobył strzałę pierzastą, za czym nałożył ją na cięciwę i podniósłszy w górę łuk i głowę, czekał. Pan Bóg jednego ozdobił, drugiemu ujął, ale zastanowieniem nagrodził. Nie zabrzęczały munsztuki, strzemię nie szczęknęło o strzemię, szabla o szablę, koń nie zarżał. Bogaty ojciec biedny ojciec Tyś gładysz nad gładysze, a dziewkom chyba i sam nie przyganisz. Miasto wszelako nie żałowało wcale kąta dla siwej głowy, tylko go po prostu nie miało. I znów nastało milczenie.

- Niepodobna już tu wytrzymać. „Zaraz?” - pyta mnie. Ale pan hetman Sobieski rozochocił się i mówił dalej: - Mistrz z was, panie bracie, mistrz prawdziwy. Rafał Ziemkiewicz Nawet i hajduczkowi musiało to przychodzić do głowy, bo się chwilami zamyślał, aż mu czupryna całkiem na oczy spadała. Skonfundowany w ten sposób pan Snitko otworzył szeroko oczy i usta i tak zdumiał, że słowa przez czas jakiś przemówić nie mógł. Idźcie, idźcie, ja tu z odźwiernym zostanę. Odwaga jej wzięła wreszcie górę nad konfuzją i zaraz przejrzała jaśniej.

- Mnie się tego słuchać nie godzi - odparł z coraz większym zdziwieniem i zgorszeniem mnich. Tu mały rycerz zwrócił się do pana Zagłoby: - Ona zdaje się płocha, a bystra jest! - Kozy bywają bystre! - rzekł z powagą pan Zagłoba. - A widzisz! W innych stronach cudzoziemiec do śmierci pasierzbem zostaje, a nasza matka to ci zaraz wyciągnie ramiona i jak swego przytuli. Fantazja kawalerska ciągnęła mnie na Sicz, ale nie tam już było po nas; jednakże w Dzikie Pola w kompanii niespokojnych duchów chodziłem i rozkoszy zaznałem. Kiedym to usłyszał ów stukot młota i dzwonienie kajdanków - miły Boże! zdawało mi się, że ćwieki w moją trumnę zabijają, chociaż i to bym wolał. To powiedziawszy weszła do domu. Ketling pochylił się do kolan stolnikowych jak yn do ojcowskich, ów zaś podniósł go i - widać z nawału myśli albo konfuzji - rzekł: - A pana Ubysza pan Deyma usiekł! Michałowi dziękuj, nie mnie! Po chwili zaś spytał: - Żono, jak to było owej białogłowie na przezwisko? Lecz pani stolnikowa nie miała czasu na odpowiedź, bo w tej chwili wbiegła asia, bardziej zadyszana niż zwykle, bardziej różowa niż zwykle, z czupryną padniętą na oczy bardziej niż zwykle, przyskoczyła do Ketlinga i Krzysi podsuwając palec to jednemu, to drugiemu do oczu, poczęła wołać: - Aha! dobrze! wzdychajcie, kochajcie się! żeńcie! Myślicie, że pan Michał am zostanie na świecie?! Otóż nie, bo ja się za niego machnę, bo go ocham i sama mu to powiedziałam.

Jakoż wolałaby była, żeby choć on przyjeżdżał, ale on sobie rzekł: „Nic tu po mnie” - i wkrótce za Wołodyjowskim wyruszył. W tym blasku sosny wydawały się czerwone i złote, a nitki pajęcze, pouczepiane do gałązek drzew, do burzanów i traw, świeciły tak mocno, jak gdyby były same ze słonecznych promieni utkane. Głębokie jary, siedziby dzikiego zwierza i dzikszych jeszcze ludzi, przecinały im drogę, czasem wąskie i urwiste, czasem otwartsze, o bokach lekko pochyłych i porośniętych głuchą puszczą. Ona spojrzała tylko na niego i poruszyła chrapkami, szepnąwszy jednocześnie: - Prędko skoczym? - Jeszcze czas! - odrzekł pan Michał. - Tak, słychać coraz lepiej... Sam wiem, co można powiedzieć, a o czym lepiej zamilczeć.:. Więc frasunek, wstyd i ból, razem wzięte, przezwyciężyły jej wolę i rozpłakała się jak małe dziecko.